Help
ड्रोनच्या साहाय्याने ढगांमध्ये क्षाराधारित द्रव्याची फवारणी करून ढगांमधून पाऊस पाडण्याच्या तंत्राची व्यवहार्यता तपासण्यात आली. जालन्यात अशा प्रकारचा प्रयोग प्रथमच करण्यात आल्याने या उपक्रमाकडे विशेष लक्ष वेधले जात आहे.
या चाचणीदरम्यान सुमारे ४०० मीटर उंचीवर ड्रोन नेऊन ढगांमध्ये क्षाराधारित बीजारोपण द्रव्याची फवारणी करण्यात आली. ढगांमधील पाण्याचे सूक्ष्म कण एकत्र येऊन त्यांचे मोठ्या थेंबांमध्ये रूपांतर होण्यास अनुकूल परिस्थिती निर्माण करणे, हा या प्रक्रियेचा मुख्य उद्देश आहे. पारंपरिक पद्धतीमध्ये कृत्रिम पावसासाठी विमानांचा वापर केला जातो. मात्र, विमानांच्या तुलनेत ड्रोनचा वापर करून कमी खर्चात, मर्यादित क्षेत्रात आणि आवश्यकतेनुसार ढगांपर्यंत द्रव्य पोहोचवता येईल का, याची पडताळणी या प्रयोगातून करण्यात येत आहे.Indian_Fast
दरम्यान, कृत्रिम पावसाच्या तंत्रज्ञानावर देशात यापूर्वीही विविध पातळ्यांवर संशोधन करण्यात आले आहे. पुणे येथील भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्थेने सोलापूरच्या दुष्काळी भागात ढगांचे बीजारोपण करून पर्जन्यमानावर होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास केला आहे. या संशोधनातून योग्य वातावरणीय परिस्थिती उपलब्ध असताना बीजारोपणामुळे पर्जन्यमानात वाढ होण्याची शक्यता असल्याचे निष्कर्ष समोर आले आहेत. त्यामुळे जालन्यात सुरू झालेल्या ड्रोनआधारित प्रयोगालाही भविष्यात संशोधनाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त होऊ शकते.
या प्रयोगाचा मुख्य उद्देश ड्रोनच्या साहाय्याने बीजारोपणाचे द्रव्य ठरावीक उंचीवर आणि योग्य प्रकारच्या ढगांपर्यंत प्रभावीपणे पोहोचवता येते का, हे तपासणे आहे. त्याचबरोबर फवारणी यंत्रणेची कार्यक्षमता, द्रव्याचे वितरण आणि वेगवेगळ्या हवामान परिस्थितींमध्ये तंत्रज्ञानाची उपयुक्तता यांचाही अभ्यास केला जाणार आहे. प्रयोगानंतर बीजारोपण केलेले ढग आणि बीजारोपण न केलेले ढग यांची तुलना करून त्यांच्यातील बदलांचे निरीक्षण करण्यात येणार आहे. त्यातून या पद्धतीचा प्रत्यक्ष पर्जन्यमानावर किती परिणाम होतो, याबाबत निष्कर्ष काढण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
जालना जिल्ह्यातील अनेक भागांना दरवर्षी पाणीटंचाईचा सामना करावा लागतो. पावसाचे अनियमित वितरण, कमी पर्जन्यमान, भूजलपातळीत होणारी घट आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न यामुळे ग्रामीण भागातील जनजीवन प्रभावित होते. शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता कमी झाल्याने शेतकऱ्यांनाही मोठ्या अडचणींना सामोरे जावे लागते. अशा परिस्थितीत कृत्रिम पावसाच्या तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करता आल्यास भविष्यात दुष्काळी भागांसाठी हा पर्याय उपयुक्त ठरू शकतो.
मात्र, ड्रोनद्वारे ढगांचे बीजारोपण केले म्हणजे लगेच पाऊस पडेल, असे नाही. ढगांमध्ये पुरेसा ओलावा, योग्य तापमान, अनुकूल वाऱ्याची दिशा आणि पर्जन्यनिर्मितीस पोषक वातावरण असणे आवश्यक असते. त्यामुळे सध्या जालन्यात करण्यात आलेल्या प्रयोगाकडे कृत्रिम पाऊस पाडण्याच्या तंत्रज्ञानाच्या प्राथमिक चाचणीच्या स्वरूपात पाहणे आवश्यक आहे.
एकंदरीत, दुष्काळाच्या संकटाशी झुंजणाऱ्या जालना जिल्ह्यात स्वदेशी ड्रोन तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून करण्यात आलेला हा प्रयोग हवामान संशोधनाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरू शकतो. या प्रयोगाचे पुढील निरीक्षण, प्रत्यक्ष परिणाम आणि तांत्रिक यशस्विता यावरच भविष्यात या तंत्रज्ञानाचा व्यापक वापर कितपत शक्य होईल, हे अवलंबून राहणार आहे. पावसासाठी केवळ निसर्गावर अवलंबून न राहता विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या मदतीने नवे पर्याय शोधण्याच्या दिशेने जालन्यातील हा प्रयत्न महत्त्वाचा मानला जात आहे.
प्रतिनिधी
